საღამოს ფეხსაცმელი უფრო ვიწრო ხდება, წვივებზე წინდების კვალი რჩება, კოჭები კი დილითთან შედარებით უფრო შეშუპებული ჩანს. ბევრი ადამიანი ამას სამუშაო დღის შემდეგ ჩვეულებრივ დაღლილობას მიაწერს.
ზოგჯერ მსუბუქი შეშუპება მართლაც შეიძლება გაჩნდეს ხანგრძლივი დგომის, ჯდომის, სიცხის ან უჩვეულოდ ინტენსიური ფიზიკური დატვირთვის შემდეგ. თუმცა, თუ ფეხები რეგულარულად შუპდება საღამოს, განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც ამას თან ახლავს სიმძიმე, დაჭიმულობის ან სისავსის შეგრძნება ან შესამჩნევად გაფართოებული ვენები, მიზეზი შესაძლოა ვენური სისხლის მიმოქცევის დარღვევა იყოს.
მნიშვნელოვანია გვესმოდეს: ფეხების შეშუპება სიმპტომია და არა დიაგნოზი. და ფეხების ყველა შეშუპება ვარიკოზულ ვენებთან არ არის დაკავშირებული.
რატომ შუპდება ფეხები განსაკუთრებით საღამოს?
დღის განმავლობაში დროის დიდ ნაწილს ვატარებთ დგომაში ან ჯდომაში. ამ დროს ქვედა კიდურებიდან სისხლმა ზემოთ — გრავიტაციის ძალის საწინააღმდეგოდ — უნდა იმოძრაოს.
ამ პროცესში ვენური სარქველები და წვივის კუნთები გვეხმარება. სიარულისას წვივის კუნთები იკუმშება და ერთგვარი ტუმბოს როლს ასრულებს, რაც სისხლის გულთან დაბრუნებას უწყობს ხელს.
თუ ადამიანი დიდხანს დგას ან ზის და თითქმის არ მოძრაობს, ეს სისტემა ნაკლებად ეფექტური ხდება. ქვედა კიდურების ვენებში წნევა იზრდება და სითხის გარკვეული ნაწილი სისხლძარღვებიდან მიმდებარე ქსოვილებში გადადის — შედეგად ჩნდება შეშუპება.
სწორედ ამიტომ ფეხების შეშუპება ხშირად უფრო გამოხატულია საღამოს, ვიდრე დილით. ღამის დასვენების შემდეგ, როდესაც ადამიანი ჰორიზონტალურ მდგომარეობაში იმყოფება, შეშუპება შეიძლება მნიშვნელოვნად შემცირდეს ან მთლიანად გაქრეს.
როდის შეიძლება ფეხების შეშუპება ვენებთან იყოს დაკავშირებული?
ერთ-ერთი შესაძლო მიზეზია ვენების ქრონიკული დაავადება, რომლის დროსაც ვენური სისტემა ვერ ახერხებს ქვედა კიდურებიდან სისხლის სათანადოდ დაბრუნებას.
ვენური სარქველების არასათანადო მუშაობის დროს სისხლის გარკვეული ნაწილი საპირისპირო მიმართულებით იწყებს მოძრაობას. შედეგად ვითარდება ვენური შეგუბება და თანდათან იზრდება წნევა ვენებში.
ადრეულ ეტაპზე ადამიანს შეიძლება საერთოდ არ ჰქონდეს მკვეთრად გამოხატული ვარიკოზული ვენები. პირველი ნიშნები ზოგჯერ შეიძლება იყოს:
- ფეხების სიმძიმე დღის მეორე ნახევარში;
- წვივებში სისავსის ან დაღლილობის შეგრძნება;
- კოჭების მიდამოში შეშუპება და კანზე წინდების კვალი;
- დისკომფორტი ხანგრძლივი დგომის შემდეგ;
- ღამის კრუნჩხვები, ქავილი ან ფეხებში სიცხის შეგრძნება.
დროთა განმავლობაში შეიძლება გაჩნდეს სისხლძარღვოვანი „ვარსკვლავები“ და გაფართოებული ზედაპირული ვენები. ამიტომ დიდი და თვალსაჩინო ვარიკოზული ვენების არარსებობა ჯერ კიდევ არ გამორიცხავს ვენური სისხლის მიმოქცევის პრობლემას.
ფეხების შეშუპება ვარიკოზული ვენების დროს
ვარიკოზული დაავადება ვენების ქრონიკული დაავადების ერთ-ერთი გამოვლინებაა. ვარიკოზის დროს ზედაპირული ვენები ფართოვდება და მათი სარქველები შესაძლოა სრულფასოვნად ვეღარ ასრულებდეს საკუთარ ფუნქციას. ამის შედეგად ვენურ სისტემაში წნევა იზრდება.
ვარიკოზთან დაკავშირებული ფეხების შეშუპებისთვის საკმაოდ დამახასიათებელია გარკვეული სურათი: დილით შეშუპება მინიმალურია ან საერთოდ არ არის, დღის განმავლობაში თანდათან იმატებს, უფრო შესამჩნევი ხდება ხანგრძლივი დგომის ან ჯდომის შემდეგ და მცირდება დასვენების ან ფეხების აწევისას. თუმცა მხოლოდ ეს სურათი დიაგნოზის დასმისთვის საკმარისი არ არის.
თუ ორივე ფეხი შეშუპებულია — ეს აუცილებლად ვენების პრობლემაა?
არა. ფეხების შეშუპებას მრავალი სხვადასხვა მიზეზი შეიძლება ჰქონდეს.
ორივე ფეხის შეშუპება ზოგჯერ შეიძლება დაკავშირებული იყოს გულის, თირკმელების ან ღვიძლის დაავადებებთან. შეშუპება ასევე შეიძლება გამოიწვიოს ზოგიერთმა მედიკამენტმა, ჰორმონულმა ცვლილებებმა, ორსულობამ, ლიმფური სისტემის დაავადებებმა და სხვა მდგომარეობებმა.
ამიტომ მიზეზის მხოლოდ ვენებში ძებნა არასწორია. ექიმისთვის მნიშვნელოვანია, შეშუპებულია ერთი ფეხი თუ ორივე, ზუსტად როდის ჩნდება შეშუპება, ქრება თუ არა დილით, არის თუ არა ტკივილი, ქოშინი, კანის ცვლილებები, ვარიკოზული ვენები და რა მედიკამენტებს იღებს პაციენტი.
თუ ერთი ფეხი მეორეზე მეტად შუპდება?
ასიმეტრიული შეშუპება მეტ ყურადღებას საჭიროებს. ვენების ქრონიკული დაავადების დროს მართლაც შესაძლებელია ერთი ფეხი მეორეზე მეტად შეშუპდეს.
თუმცა, თუ ერთი ფეხი მოულოდნელად შეშუპდა, განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც ამას თან ახლავს წვივის ტკივილი ან მტკივნეულობა, სიწითლე, სიმხურვალის შეგრძნება ან კიდურის მოცულობის შესამჩნევი ზრდა, აუცილებელია ღრმა ვენების თრომბოზის გამორიცხვა. ასეთი შეშუპება არ უნდა დავაკვირდეთ სახლში რამდენიმე დღის განმავლობაში იმ იმედით, რომ თავისით გაივლის.
თუ ფეხის ტკივილსა და შეშუპებას უეცრად დაემატა ქოშინი, გულმკერდის ტკივილი, გამოხატული გულისცემა, ძლიერი სისუსტე ან გონების დაკარგვა, საჭიროა გადაუდებელი სამედიცინო დახმარება.
კანის რა ცვლილებები შეიძლება მიუთითებდეს ვენების ქრონიკულ უკმარისობაზე?
ვენებში ხანგრძლივად მომატებული წნევა თანდათან გავლენას ახდენს არა მხოლოდ თავად სისხლძარღვებზე, არამედ მიმდებარე ქსოვილებზეც. დაავადების პროგრესირებისას შეიძლება გამოვლინდეს:
- კანის გამუქება კოჭების ირგვლივ;
- ქავილი და აქერცვლა;
- კანისა და კანქვეშა ქსოვილის გასქელება და გამკვრივება;
- წვივის მიდამოში ხანგრძლივად შეუხორცებელი ჭრილობები.
ასეთი ცვლილებები უკვე მხოლოდ კოსმეტიკურ პრობლემად არ უნდა მივიჩნიოთ.
რა უნდა გავაკეთოთ, თუ ფეხები რეგულარულად შუპდება საღამოს?
სჯობს დავიწყოთ არა მალამოებით, შარდმდენი პრეპარატებით ან დამოუკიდებლად შეძენილი კომპრესიული წინდებით, არამედ შეშუპების მიზეზის დადგენით.
კონსულტაციის დროს ექიმი არკვევს, როდის დაიწყო სიმპტომები, შეშუპებულია ერთი თუ ორივე ფეხი, როგორ იცვლება შეშუპება დღის განმავლობაში და ჰქონდა თუ არა პაციენტს ადრე თრომბოზი, ოპერაცია ან ხანგრძლივი უმოძრაობის პერიოდი.
ასევე ფასდება ვარიკოზული ვენები, კანის მდგომარეობა, არტერიული პულსაცია და სხვა ნიშნები, რომლებიც შემდგომი გამოკვლევის ტაქტიკის განსაზღვრაში გვეხმარება. თუ ვენების დაავადებაზეა ეჭვი, შესაძლოა საჭირო გახდეს ქვედა კიდურების ვენების დუპლექსური ულტრაბგერითი კვლევა.
რას აჩვენებს ქვედა კიდურების ვენების დუპლექსური ულტრაბგერითი კვლევა?
დუპლექსური ულტრაბგერითი კვლევა საშუალებას გვაძლევს შევაფასოთ ვენების ანატომია, სისხლის ნაკადის მიმართულება, ვენური სარქველების ფუნქცია, პათოლოგიური უკუდინების — რეფლუქსის — არსებობა და საჭიროების შემთხვევაში გამოვრიცხოთ თრომბოზი.
ეს განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ვარიკოზული დაავადების მკურნალობის დაგეგმვამდე. მხოლოდ თვალსაჩინო გაფართოებული ვენის არსებობა ექიმს არ ეუბნება, ვენური სისტემის კონკრეტულად რომელი უბანი მუშაობს არასწორად. ამის დადგენა ულტრაბგერითი კვლევით ხდება.
საჭიროა თუ არა მსუბუქი საღამოს შეშუპების მკურნალობა?
ყველაფერი მის მიზეზზეა დამოკიდებული. თუ შეშუპება მხოლოდ ძალიან ხანგრძლივი დღის შემდეგ ჩნდება ფეხზე დგომისას და დასვენების შემდეგ მთლიანად ქრება, ეს აუცილებლად დაავადების არსებობას არ ნიშნავს.
თუმცა, თუ ფეხები ყოველ საღამოს შუპდება, სიმპტომი თანდათან ძლიერდება ან მას ემატება სიმძიმე, ტკივილი, ვარიკოზული ვენები ან კანის ცვლილებები, ღირს ექიმთან კონსულტაცია და მიზეზის გარკვევა.
ვენების ქრონიკული დაავადება, როგორც წესი, თანდათან ვითარდება. ადრეულ ეტაპზე მკურნალობა და გარკვეული ჩვევების შეცვლა შეიძლება დაეხმაროს სიმპტომების კონტროლსა და დაავადების პროგრესირების შენელებას.
რა შეიძლება დაგვეხმაროს ვენურ შეშუპებაში?
თუ ექიმმა დაადასტურა, რომ სიმპტომები ვენურ სისტემასთან არის დაკავშირებული, მოძრაობას მნიშვნელოვანი როლი აქვს.
სიარული ააქტიურებს წვივის კუნთებს და აუმჯობესებს ე.წ. კუნთოვან-ვენური ტუმბოს მუშაობას. ამიტომ ვენებისთვის ხანგრძლივი უმოძრაობა — დგომისას ან ჯდომისას — ჩვეულებრივ ნაკლებად სასარგებლოა, ვიდრე რეგულარული ზომიერი ფიზიკური აქტივობა.
კონკრეტული მდგომარეობიდან გამომდინარე, ექიმმა შესაძლოა ასევე გირჩიოთ კომპრესიული თერაპია ან პათოლოგიურად შეცვლილი ვენების მკურნალობა. თუმცა ფეხების შეშუპების უნივერსალური მკურნალობა არ არსებობს. ტაქტიკა გამომწვევ მიზეზზეა დამოკიდებული.
როდის უნდა მივმართოთ სისხლძარღვთა ქირურგს?
სისხლძარღვთა ქირურგის ან ფლებოლოგის გეგმური კონსულტაცია განსაკუთრებით მიზანშეწონილია, თუ ფეხები რეგულარულად შუპდება საღამოს, ჩნდება სიმძიმის ან სისავსის შეგრძნება, შესამჩნევი ხდება გაფართოებული ვენები ან სისხლძარღვოვანი „ვარსკვლავები“, ერთი ფეხი მუდმივად უფრო მეტად შუპდება მეორეზე ან წვივისა და კოჭების მიდამოში კანის ცვლილებები გაჩნდა.
A CLINIC-ში, თბილისში, შესაძლებელია სისხლძარღვთა ქირურგის კონსულტაცია და საჭიროების შემთხვევაში ქვედა კიდურების ვენების დუპლექსური ულტრაბგერითი კვლევის ჩატარება.
მთავარია, ფეხების შეშუპების მიზეზის განსაზღვრა მხოლოდ მათი გარეგნული მდგომარეობის მიხედვით არ ვეცადოთ. ფეხების შეშუპება სიმპტომია. ექიმის ამოცანაა გაარკვიოს, რატომ განვითარდა ის და ნამდვილად არის თუ არა პრობლემა ვენებთან დაკავშირებული.