რომელი ონკომარკერები უნდა ჩავაბაროთ კიბოს სკრინინგისთვის?

მოკლე პასუხი: არცერთი. არც ერთი ონკომარკერი არ არის შესაფერისი ჯანმრთელ ადამიანში კიბოს გამოსავლენად. ადრეულ სტადიაზე კიბოს გამოვლენა სხვა სკრინინგული გამოკვლევებით ხდება და მათი არჩევა დამოკიდებულია ასაკზე, სქესსა და მემკვიდრეობით ფაქტორებზე.

რატომ არ ადგენს ონკომარკერი კიბოს არსებობას

ონკომარკერები არის ცილები, რომელთა რაოდენობაც ზოგიერთი სიმსივნის დროს იზრდება. პრობლემა ის არის, რომ მათი მაჩვენებლები არასანდოა.

მარკერი შეიძლება მომატებული იყოს კიბოს გარეშე. CA-125-ის დონე იზრდება ენდომეტრიოზის, მიომის, ანთების დროს და მენსტრუაციის პერიოდშიც კი. CEA (რეოემბრიონული ანტიგენი) მომატებულია მწეველებში. CA 19-9-ის დონე შეიძლება გაიზარდოს ნაღვლის ბუშტში კენჭების არსებობისას.

მარკერი შეიძლება ნორმალური იყოს კიბოს არსებობის შემთხვევაშიც. მაგალითად, CA 19-9 საერთოდ არ გამომუშავდება ადამიანების დაახლოებით 5–10%-ში: მათ შემთხვევაში მისი მაჩვენებელი ნორმალური დარჩება მაშინაც კი, თუ დიდი ზომის სიმსივნე არსებობს.

ასეთი გამოკვლევის შედეგი, როგორც წესი, ორიდან ერთ-ერთია:

• უსაფუძვლო შიში, რომელსაც შეიძლება მოჰყვეს კომპიუტერული ტომოგრაფია, ბიოფსია, კვირების განმავლობაში ლოდინი და არასაჭირო რადიაციული დასხივება;
• ცრუ სიმშვიდე: „მარკერები ნორმაშია, ანუ ყველაფერი კარგად არის“, თუმცა ეს არაფერს ამტკიცებს.

ამიტომ ფართომასშტაბიანმა კვლევებმა აჩვენა, რომ ჯანმრთელი ადამიანების ონკომარკერებით შემოწმება არ ამცირებს კიბოთი სიკვდილიანობას. საკვერცხის კიბოს სკრინინგი CA-125-ისა და ულტრაბგერითი გამოკვლევის გამოყენებით ასიათასობით ქალში იქნა შესწავლილი. ამ მეთოდმა სიცოცხლის გადარჩენა ვერ უზრუნველყო, თუმცა გამოიწვია დიდი რაოდენობით არასაჭირო ოპერაციების ჩატარება.

სად არის ონკომარკერები ნამდვილად საჭირო: ზოგიერთ შემთხვევაში იმ ადამიანებში, რომლებსაც კიბოს დიაგნოზი უკვე დადგენილი აქვთ. მათი საშუალებით ფასდება, რამდენად ეფექტურად მოქმედებს მკურნალობა და ხდება დაავადების დაბრუნების მონიტორინგი.

რომელი გამოკვლევებია ნამდვილად საჭირო

საშვილოსნოს ყელის კიბო

ქალებისთვის 21-დან 65 წლამდე.

• 21-დან 29 წლამდე — საშვილოსნოს ყელიდან ნაცხის აღება (პაპ-ტესტი) ყოველ 3 წელიწადში ერთხელ.
• 30-დან 65 წლამდე — HPV ტესტი ან HPV ტესტი პაპ-ტესტთან ერთად ყოველ 5 წელიწადში ერთხელ.
  ზოგიერთი რეკომენდაცია სხვა ვარიანტსაც გვთავაზობს: HPV ტესტის დაწყებას უკვე 25 წლიდან და მის გამეორებას ყოველ 5 წელიწადში ერთხელ. ორივე მიდგომა ეფექტურად არის მიჩნეული.

ძუძუს კიბო

ქალებისთვის 40 წლიდან — მამოგრაფია წელიწადში ერთხელ. ზოგიერთი რეკომენდაცია 2-წლიან ინტერვალსაც დასაშვებად მიიჩნევს.

ნაწლავის კიბო

ყველასთვის 45-დან 75 წლამდე. არსებობს ორი ვარიანტი:

• კოლონოსკოპია ყოველ 10 წელიწადში ერთხელ;
• განავალში ფარული სისხლის ტესტი წელიწადში ერთხელ. თუ შედეგი დადებითია, კოლონოსკოპიის ჩატარება აუცილებელია.

ფილტვის კიბო

მხოლოდ ადამიანებისთვის, რომლებსაც მოწევის ხანგრძლივი ისტორია აქვთ: 20 კოლოფ-წელი და მეტი*, ასაკში 50–80 წელი, თუ ამჟამად ეწევიან ან მოწევას თავი დაანებეს არაუმეტეს 15 წლის წინ. მათ წელიწადში ერთხელ უნდა ჩაუტარდეთ დაბალდოზიანი კომპიუტერული ტომოგრაფია. ჩვეულებრივი რენტგენოგრაფია ამ მიზნისთვის არ არის შესაფერისი.

რას ნიშნავს კოლოფ-წელი.* ეს არის დღეში ერთი კოლოფი სიგარეტის მოწევა ერთი წლის განმავლობაში. მაგალითად, დღეში ერთი კოლოფი 20 წლის განმავლობაში — 20 კოლოფ-წელია. დღეში ორი კოლოფი 10 წლის განმავლობაში — ასევე 20 კოლოფ-წელია.

პროსტატის კიბო

აქ არ არსებობს მიდგომა „ყველამ ჩაიტაროს PSA“: ამ გამოკვლევას აქვს როგორც სარგებელი, ისე უარყოფითი მხარეები, ამიტომ გადაწყვეტილება ექიმთან ერთად მიიღება. ამის შესახებ დეტალურად წაიკითხეთ ჩვენი უროლოგის ცალკე სტატიაში: [ბმული].

მნიშვნელოვანია. თუ ახლო ნათესავებს ჰქონდათ კიბო, განსაკუთრებით ახალგაზრდა ასაკში გამოვლენილი, თქვენთვის ეს სკრინინგის ვადები არ არის შესაბამისი. ექიმი შეაფასებს რისკს და შეადგენს ინდივიდუალურ გეგმას: გამოკვლევები შეიძლება დაიწყოს უფრო ადრე, ჩატარდეს უფრო ხშირად და ზოგჯერ დაემატოს სხვა მეთოდები და გენეტიკური გამოკვლევა.

კიდევ რა ამცირებს კიბოს განვითარების რისკს

• არ მოწიოთ;
• ჩაიტარეთ HPV-ის საწინააღმდეგო ვაქცინაცია;
• ჩაიტარეთ B ჰეპატიტის საწინააღმდეგო ვაქცინაცია;
• შეამცირეთ ალკოჰოლის მოხმარება;
• შეინარჩუნეთ ნორმალური წონა და რეგულარულად იმოძრავეთ;
• ჩაიტარეთ Helicobacter pylori-ის ტესტირება და მისი აღმოჩენის შემთხვევაში იმკურნალეთ: ეს ამცირებს კუჭის კიბოს განვითარების რისკს;
• დააკვირდით ხალებს: თუ ხალმა ზომა, ფერი ან ფორმა შეიცვალა, მიმართეთ დერმატოლოგს.