რატომ შეიძლება იყოს ქოლესტერინის დონე მაღალი გამხდარ ადამიანშიც?

ბევრს მიაჩნია, რომ მაღალი ქოლესტერინი ძირითადად ჭარბი წონის, ნაკლებად აქტიური ცხოვრების წესის ან არაჯანსაღი კვების მქონე ადამიანების პრობლემაა. სინამდვილეში, ყველაფერი ასე მარტივად არ არის.

ექიმები ხშირად ხვდებიან ადამიანებს, რომლებსაც აქვთ ნორმალური წონა, აქტიური ცხოვრების წესი და დაბალანსებული კვება, მაგრამ სისხლში მაინც აღენიშნებათ LDL-ის („ცუდი“ ქოლესტერინის) მომატებული დონე. ამავდროულად, ჭარბი წონა თავისთავად არ ნიშნავს, რომ ადამიანს აუცილებლად მაღალი ქოლესტერინი ექნება.

რატომ ხდება ასე და რა უნდა გავაკეთოთ, თუ ანალიზში ქოლესტერინის დონე მომატებულია?

რა არის ქოლესტერინი მარტივი ენით?

ქოლესტერინი არ არის „მავნე ნივთიერება“, რომლისგანაც ორგანიზმს გათავისუფლება სჭირდება. ის აუცილებელია ორგანიზმის ნორმალური ფუნქციონირებისთვის: მონაწილეობს უჯრედის მემბრანების წარმოქმნაში და ზოგიერთი ჰორმონისა და D ვიტამინის სინთეზში.

ქოლესტერინი სისხლში დამოუკიდებლად არ იხსნება, ამიტომ ის სპეციალური ნაწილაკების — ლიპოპროტეინების — შემადგენლობაში გადაადგილდება.

ძირითადი ტიპებია:

• LDL („ცუდი“ ქოლესტერინი) — ქოლესტერინი ღვიძლიდან ქსოვილებამდე გადააქვს. როდესაც LDL-ის დონე მომატებულია, ქოლესტერინი შეიძლება დაგროვდეს არტერიების კედლებში და ხელი შეუწყოს ათეროსკლეროზული ფოლაქების წარმოქმნას.
• HDL („კარგი“ ქოლესტერინი) — მონაწილეობს ქოლესტერინის უკუტრანსპორტში და ხელს უწყობს მის ღვიძლში დაბრუნებას.

გულ-სისხლძარღვთა რისკის შეფასებისას ექიმები, როგორც წესი, განსაკუთრებულ ყურადღებას აქცევენ LDL-ის დონეს და ადამიანის საერთო რისკის პროფილს და არა მხოლოდ საერთო ქოლესტერინს.

როდის არის რეკომენდებული ქოლესტერინის შემოწმება?

მაღალი ქოლესტერინი, როგორც წესი, არ იწვევს სიმპტომებს. ადამიანს შეიძლება თავი სრულიად ჯანმრთელად ჰქონდეს, მაშინ როდესაც სისხლძარღვებში ცვლილებები თანდათან ვითარდება.

ამიტომ ქოლესტერინის შეფასება რეკომენდებულია პროფილაქტიკური გამოკვლევისა და გულ-სისხლძარღვთა რისკის შეფასების ფარგლებში და არა სიმპტომების გაჩენის შემდეგ.

ლიპიდური პროფილის პირველადი შეფასება, როგორც წესი, რეკომენდებულია ზრდასრულ ასაკში, ხოლო შემდგომი კონტროლის სიხშირე დამოკიდებულია შედეგებსა და ინდივიდუალურ რისკ-ფაქტორებზე.

კვლევა შეიძლება უფრო ადრეულ ასაკში ან უფრო ხშირად გახდეს საჭირო, თუ გაქვთ:

• შაქრიანი დიაბეტი;
• მაღალი არტერიული წნევა;
• მოწევის ჩვევა;
• ჭარბი წონა ან სიმსუქნე;
• ქრონიკული დაავადებები;
• გულ-სისხლძარღვთა დაავადებების ოჯახური ისტორია ახალგაზრდა ასაკში;
• წარსულში გამოვლენილი მაღალი ქოლესტერინი.

ქოლესტერინის მნიშვნელოვანი მატება ასევე შეიძლება დაკავშირებული იყოს ლიპიდების ცვლის მემკვიდრეობით დარღვევებთან. ასეთ შემთხვევებში შეფასება შეიძლება საჭირო იყოს ასაკისა და სხეულის წონის მიუხედავად.

საჭიროა თუ არა ქოლესტერინის ანალიზის ჩაბარება უზმოზე?

უმეტეს შემთხვევაში ლიპიდური პროფილის ჩაბარება უზმოზე აუცილებელი არ არის. თუმცა გარკვეულ სიტუაციებში ექიმმა შეიძლება გირჩიოთ უზმოზე კვლევა — მაგალითად, როდესაც საჭიროა ტრიგლიცერიდების უფრო ზუსტი შეფასება ან ამის სხვა კლინიკური მიზეზი არსებობს.

რატომ შეიძლება იყოს ქოლესტერინი მაღალი ნორმალური წონის მქონე ადამიანში?

„გამხდარი ვარ, ვვარჯიშობ და ჯანსაღად ვიკვებები. მაშინ რატომ მაქვს მაღალი ქოლესტერინი?“

ერთ-ერთი შესაძლო მიზეზი გენეტიკური ფაქტორია.

ქოლესტერინის დონეზე გავლენას ახდენს არა მხოლოდ კვება და ფიზიკური აქტივობა. მემკვიდრეობითმა თავისებურებებმა შეიძლება განსაზღვროს, რამდენ ქოლესტერინს გამოიმუშავებს ღვიძლი და რამდენად ეფექტურად გამოაქვს ორგანიზმს ის სისხლიდან.

მაგალითად, ოჯახური ჰიპერქოლესტერინემიის დროს LDL-ის დონე შეიძლება მნიშვნელოვნად იყოს მომატებული მაშინაც კი, როდესაც ადამიანს აქვს ნორმალური წონა და ჯანსაღი ცხოვრების წესი.

ამიტომ ნორმალური წონა არ გამორიცხავს მაღალი ქოლესტერინის არსებობას.

„ესე იგი, კვებას მნიშვნელობა არ აქვს?“

აქვს — თუმცა მისი გავლენა ადამიანებს შორის განსხვავდება.

ნაჯერი და ტრანსცხიმებით მდიდარმა კვებამ შეიძლება გაზარდოს LDL-ის დონე. თავის მხრივ, ბოსტნეულით, ხილით, მთლიანი მარცვლეულით, პარკოსნებით, თხილეულითა და უჯერი ცხიმების წყაროებით მდიდარი რაციონი ხელს უწყობს ლიპიდური პროფილის გაუმჯობესებას.

რეგულარული ფიზიკური აქტივობა ასევე მნიშვნელოვანია გულ-სისხლძარღვთა ჯანმრთელობისა და მეტაბოლური რისკის შესამცირებლად.

თუმცა, როდესაც გენეტიკური ფაქტორი მნიშვნელოვან როლს ასრულებს, მხოლოდ ცხოვრების წესის ცვლილება შესაძლოა საკმარისი არ იყოს LDL-ის სასურველ დონემდე დასაწევად.

„ჩემს ოჯახში მაღალი ქოლესტერინი არავის ჰქონია. ეს ნიშნავს, რომ გენეტიკური მიზეზი გამორიცხულია?“

არა.

ოჯახური ისტორია გვეხმარება მემკვიდრეობითი დარღვევების ალბათობის შეფასებაში, თუმცა ოჯახის წევრებში მსგავსი პრობლემის არქონა გენეტიკურ ფაქტორს სრულად არ გამორიცხავს.

გარდა ამისა, ქოლესტერინის მატება ყოველთვის არ არის დაკავშირებული ოჯახურ ჰიპერქოლესტერინემიასთან. მასზე გავლენას შეიძლება ახდენდეს სხვა დაავადებები, მედიკამენტები და მეტაბოლური ცვლილებები.

კიდევ რა შეიძლება ზრდიდეს ქოლესტერინის დონეს?

გენეტიკური ფაქტორებისა და ცხოვრების წესის გარდა, ლიპიდურ პროფილზე გავლენას შეიძლება ახდენდეს:

• ჰიპოთირეოზი;
• შაქრიანი დიაბეტი და სხვა მეტაბოლური დარღვევები;
• ღვიძლისა და თირკმელების ზოგიერთი დაავადება;
• ჰორმონული ცვლილებები;
• გარკვეული მედიკამენტები;
• ასაკი.

ამიტომ, როდესაც LDL-ის დონე მომატებულია, ზოგიერთ შემთხვევაში მნიშვნელოვანია შესაძლო მიზეზების შეფასებაც და არა მხოლოდ ანალიზის განმეორება.

რამდენად საყურადღებოა ქოლესტერინის მცირე მატება?

LDL-თან დაკავშირებული რისკი არ იწყება ერთი კონკრეტული „ჯადოსნური“ მაჩვენებლიდან.

ზოგადად, რაც უფრო მაღალია LDL-ის დონე და რაც უფრო დიდხანს რჩება ის მომატებული, მით უფრო იზრდება ათეროსკლეროზული დაავადების განვითარების ალბათობა.

დროთა განმავლობაში ათეროსკლეროზმა შეიძლება ხელი შეუწყოს:

• გულის იშემიურ დაავადებასა და ინფარქტს;
• იშემიურ ინსულტს;
• პერიფერიული არტერიების დაავადებას.

თუმცა საერთო რისკი მხოლოდ LDL-ზე არ არის დამოკიდებული. მნიშვნელობა აქვს ასაკს, არტერიულ წნევას, მოწევას, შაქრიან დიაბეტს, ოჯახურ ისტორიას, უკვე არსებულ ათეროსკლეროზს და სხვა ფაქტორებს.

ამიტომ ერთი და იგივე ქოლესტერინის მაჩვენებელს ორ სხვადასხვა ადამიანში შესაძლოა სრულიად განსხვავებული კლინიკური მნიშვნელობა ჰქონდეს.

რა უნდა გააკეთოთ, თუ ქოლესტერინი მომატებულია?

მაღალი ქოლესტერინი პანიკის მიზეზი არ არის, თუმცა მნიშვნელოვანია მისი მიზეზისა და შესაძლო რისკების შეფასება.

ექიმი, როგორც წესი, რამდენიმე ფაქტორს აფასებს:

1. ლიპიდურ პროფილს მთლიანად.
მნიშვნელოვანია შეფასდეს არა მხოლოდ საერთო ქოლესტერინი, არამედ LDL, HDL, ტრიგლიცერიდები და საჭიროების შემთხვევაში სხვა ლიპიდური მაჩვენებლებიც.

2. გულ-სისხლძარღვთა საერთო რისკს.
ითვალისწინებენ ასაკს, არტერიულ წნევას, მოწევას, შაქრიან დიაბეტს, ოჯახურ ისტორიას და სხვა რისკ-ფაქტორებს.

3. შესაძლო მეორეულ მიზეზებს.
LDL-ის დონისა და კლინიკური სიტუაციის მიხედვით ექიმმა შეიძლება შეაფასოს ფარისებრი ჯირკვლის ფუნქცია, ღვიძლისა და თირკმელების მდგომარეობა, გლუკოზის ცვლა და სხვა შესაბამისი მაჩვენებლები.

4. მემკვიდრეობითი დარღვევის ალბათობას.
ეს განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია მაშინ, როდესაც LDL მნიშვნელოვნად არის მომატებული ან ახლო ნათესავებში ახალგაზრდა ასაკში გულ-სისხლძარღვთა დაავადებები აღინიშნებოდა.

5. ცხოვრების წესს.
დაბალანსებული კვება, რეგულარული ფიზიკური აქტივობა, მოწევაზე უარის თქმა და ჯანსაღი სხეულის წონის შენარჩუნება გულ-სისხლძარღვთა დაავადებების პრევენციის მნიშვნელოვანი ნაწილია.

6. საჭიროა თუ არა მედიკამენტური მკურნალობა.
ზოგიერთ შემთხვევაში ცხოვრების წესის ცვლილება შეიძლება საკმარისი იყოს. სხვა შემთხვევებში — განსაკუთრებით მაღალი გულ-სისხლძარღვთა რისკის ან LDL-ის მნიშვნელოვანი მატების დროს — ექიმმა შეიძლება ლიპიდების დამაქვეითებელი მედიკამენტური მკურნალობა გირჩიოთ.

მთავარი

მაღალი ქოლესტერინი შეიძლება ჰქონდეს ნორმალური წონის ადამიანს, რომელიც რეგულარულად ვარჯიშობს და ჯანსაღად იკვებება.

სხეულის წონა და ცხოვრების წესი მნიშვნელოვანი ფაქტორებია, თუმცა ისინი სრულად არ განსაზღვრავს ქოლესტერინის დონეს. მნიშვნელოვან როლს შეიძლება ასრულებდეს გენეტიკა, ასაკი, თანმხლები დაავადებები და ორგანიზმის სხვა ინდივიდუალური თავისებურებები.

ამიტომ ქოლესტერინის რისკის შეფასება მხოლოდ გარეგნობის ან სხეულის წონის მიხედვით არ არის საკმარისი. თუ ქოლესტერინის დონე მომატებულია, მნიშვნელოვანია შეფასდეს LDL და გულ-სისხლძარღვთა საერთო რისკი, რის შემდეგაც ექიმთან ერთად შეიძლება განისაზღვროს, საჭიროა თუ არა დამატებითი კვლევები, ცხოვრების წესის ცვლილება ან მკურნალობა.

მთავარია, სიმპტომებს არ დაელოდოთ. მაღალი ქოლესტერინი, როგორც წესი, უსიმპტომოდ მიმდინარეობს, ამიტომ მისი დონის შეფასების ერთადერთი გზა სისხლის ანალიზია.