ბევრი მამაკაცი თვეების განმავლობაში, ზოგჯერ კი წლების მანძილზე, ერთი და იმავე ჩივილით დადის ექიმებთან: მუდმივი დისკომფორტი მუცლის ქვედა ნაწილში ან საზარდულის არეში. ისინი იტარებენ ათეულობით ანალიზს, უტარდებათ ულტრაბგერითი კვლევები, თუმცა პასუხები „სუფთაა“. ექიმები მხრებს იჩეჩავენ ან კვლავ უნიშნავენ ანტიბიოტიკების სტანდარტულ კურსს, რომელიც მხოლოდ დროებით შვებას იძლევა.
თუ ეს სიტუაცია თქვენთვის ნაცნობია, დიდი ალბათობით საქმე არ გვაქვს ჩვეულებრივ ინფექციასთან, არამედ მდგომარეობასთან, რომელსაც მედიცინაში ქრონიკული მენჯის ტკივილის სინდრომი (სხტბ) ეწოდება. ეს არ არის უბრალოდ „დაუმთავრებელი პროსტატიტი“, არამედ რთული კლინიკური სინდრომი, რომელიც პრობლემისადმი სრულიად განსხვავებულ მიდგომას მოითხოვს.
რა არის ქრონიკული მენჯის ტკივილის სინდრომი მარტივი სიტყვებით
ქრონიკული მენჯის ტკივილის სინდრომი არის მდგომარეობა, რომლის დროსაც მამაკაცი გრძნობს ტკივილს ან დისკომფორტს მენჯის არეში ბოლო ექვსი თვის განმავლობაში მინიმუმ სამი თვის მანძილზე. ამავდროულად, ექიმები ვერ პოულობენ სხვა აშკარა მიზეზს, რომელიც ამ შეგრძნებებს ახსნიდა (მაგალითად, აქტიურ ინფექციას ან სიმსივნეს). მამაკაცებში სხტბ ხშირად თან ახლავს შარდვის პრობლემები ან სექსუალური სფეროს ცვლილებები. ეს ძალიან გავრცელებული პრობლემაა: ის გვხვდება მსოფლიოს მასშტაბით ზრდასრული მამაკაცების 2–10%-ში. მნიშვნელოვანია გვესმოდეს, რომ ეს მდგომარეობა ოფიციალურად არის აღიარებული მედიცინის მიერ და აქვს მკაფიო დიაგნოსტიკური კრიტერიუმები, მაშინაც კი, თუ თქვენი ანალიზები იდეალურად გამოიყურება.
რატომ არ არის ეს ყოველთვის პროსტატიტი
ბევრი პაციენტი და ზოგჯერ ექიმებიც, ამ არეში ნებისმიერ ტკივილს „პროსტატიტს“ უწოდებენ. თუმცა სტატისტიკა საპირისპიროს აჩვენებს: იმ მამაკაცების აბსოლუტური უმრავლესობა, ვისაც ასეთი დიაგნოზი უსვამენ, სინამდვილეში სწორედ სხტბ-ით იტანჯება და არა ბაქტერიული ინფექციით. მთავარი განსხვავება ის არის, რომ სხტბ-ის დროს პროსტატა შეიძლება საერთოდ არ იყოს ტკივილის წყარო. სწორედ ამიტომ ჩნდება სიტუაცია, როდესაც პროსტატის არეში ტკივილია, მაგრამ ანალიზები ნორმაშია. კვლევები აჩვენებს, რომ პროსტატის სეკრეტში ანთებითი უჯრედების არსებობა ან არარსებობა ხშირად საერთოდ არ უკავშირდება იმას, რასაც პაციენტი გრძნობს. ისეთი მიკროორგანიზმებიც კი, როგორიცაა ქლამიდია ან ურეაპლაზმა, უმეტეს შემთხვევაში არ არიან ამ სინდრომის მიზეზები.
ქრონიკული მენჯის ტკივილის ძირითადი მიზეზები
როდესაც პაციენტი კითხულობს: „რატომ მტკივა მენჯი მამაკაცებში?“, თანამედროვე მედიცინა რამდენიმე შესაძლო პასუხს გვთავაზობს, რომლებიც ხშირად ერთდროულად მოქმედებს:
• ინფექციის გარეშე მიმდინარე ანთება: ის შეიძლება გამოწვეული იყოს ტრავმით ან თუნდაც ორგანიზმის საკუთარ მიკროფლორაზე რეაქციით
• აუტოიმუნური პროცესები: როდესაც იმუნური სისტემა შეცდომით უტევს საკუთარ ქსოვილებს
• მენჯის ტკივილის ფსიქოსომატიკა: ფსიქოლოგიური სტრესი და შფოთვა ძალიან ხშირია სხტბ-ის მქონე მამაკაცებში და შეიძლება ტკივილის შემანარჩუნებელი ფაქტორი იყოს
• ნერვული სისტემის თავისებურებები: ზოგჯერ ტკივილის გადაცემის მექანიზმები „იფუჭება“ და ტვინი აგრძელებს ტკივილის სიგნალების მიღებას, მაშინაც კი, როცა ქსოვილების დაზიანება აღარ არსებობს
ხშირად მენჯის ტკივილი აშკარა მიზეზის გარეშე დაკავშირებულია ორგანიზმის სხვა პრობლემებთანაც, როგორიცაა გაღიზიანებული ნაწლავის სინდრომი ან მიგრენები.
როგორ არის დაკავშირებული კუნთები, ნერვები და ტკივილი
სხტბ-ის დროს ხშირად ვითარდება ე.წ. ნერვული მენჯის ტკივილი. მენჯის არეში არსებული ნერვული დაბოლოებები ზედმეტად მგრძნობიარე ხდება. გარდა ამისა, მნიშვნელოვან როლს თამაშობს მენჯის იატაკის კუნთები. გასინჯვისას ექიმები ასეთ პაციენტებში ხშირად პოულობენ კუნთოვან სპაზმებს ან მტკივნეულ წერტილებს (ტრიგერებს) შორისკუდში და მენჯის კედლებზე. სწორედ ნერვებისა და კუნთების ჩართვის გამო ვითარდება მამაკაცებში მუცლის ქვედა ნაწილის ქრონიკული ტკივილი. მენჯის ორგანოებს აქვთ საერთო ინერვაცია, ამიტომ, მაგალითად, ნაწლავში არსებული გაღიზიანება შეიძლება „გადაეცემოდეს“ შარდის ბუშტს ან საზარდულს ტკივილის სახით.
რატომ არ შველის ხშირად ტაბლეტები
პაციენტის მთავარი კითხვა ასეთია: „რატომ არ მუშაობს პროსტატიტის მკურნალობა?“. პასუხი მარტივია: თუ ტკივილი გამოწვეულია კუნთოვანი სპაზმით ან ნერვული სისტემის მუშაობის დარღვევით, ჩვეულებრივი ანტიბიოტიკები არ დაეხმარება, რადგან ისინი მხოლოდ ბაქტერიებს ებრძვიან. უფრო მეტიც, სხტბ-ის დროს ერთი პრეპარატით მკურნალობა იშვიათად არის ეფექტური. თანამედროვე მიდგომა გულისხმობს მეთოდების კომბინაციას, რომლებიც ზემოქმედებენ ანთებაზე, კუნთოვან ტონუსზე და ნერვულ სისტემაზე. თუ ამ მდგომარეობას მხოლოდ „ინფექციის საწინააღმდეგო“ ტაბლეტებით ვუმკურნალებთ, შესაძლებელია წლები გავიდეს შედეგის გარეშე.
როგორ სვამენ ექიმები სხტბ-ის დიაგნოზს
რადგან ეს არის „გამორიცხვის დიაგნოზი“, ექიმისთვის მნიშვნელოვანია თავდაპირველად დარწმუნდეს, რომ პაციენტს სხვა დაავადებები არ აქვს. დიაგნოსტიკა, როგორც წესი, რამდენიმე ეტაპად მიმდინარეობს:
• ინფექციების გამორიცხვა: შარდის ანალიზი და ბაქტერიოლოგიური კვლევა აუცილებელია ბაქტერიული პროსტატიტის ან ცისტიტის გამოსარიცხად
• ფიზიკური გასინჯვა: ექიმი ამოწმებს არა მხოლოდ პროსტატას, არამედ მენჯის კუნთებსაც და ეძებს შესაძლო თიაქრებს ან დისკომფორტის სხვა მიზეზებს
• „წითელი ალმების“ გამორიცხვა: ექიმმა უნდა დარწმუნდეს, რომ პაციენტს არ აქვს შარდში სისხლი, სათესლე ჯირკვლების სიმსივნეები ან სერიოზული ნევროლოგიური დარღვევები (მაგალითად, ფეხების სისუსტე), რომლებიც სრულიად სხვა მკურნალობას საჭიროებს
თუ ყველა საშიში პათოლოგია გამორიცხულია და ტკივილი სამ თვეზე მეტხანს გრძელდება — სხტბ დადასტურებულია.
რით განსხვავდება სხტბ ქრონიკული პროსტატიტისგან
მიუხედავად იმისა, რომ ეს ტერმინები ხშირად ერევა, განსხვავება არსებითია:
• ქრონიკული ბაქტერიული პროსტატიტი ყოველთვის ინფექციით არის გამოწვეული და ანალიზებით დადასტურებულია. მას ხშირად თან ახლავს ცისტიტის განმეორებითი ეპიზოდები და ცხელება
• სხტბ — ტკივილია აშკარა ინფექციის გარეშე
საინტერესოა, რომ სხტბ მნიშვნელოვანად იკვეთება მტკივნეული შარდის ბუშტის სინდრომთან (ინტერსტიციულ ცისტიტთან) — სხტბ-ის მქონე მამაკაცების თითქმის ნახევარს ამ ორი მდგომარეობის სიმპტომები ემთხვევა.
რა არის მნიშვნელოვანი ხანგრძლივი მენჯის ტკივილის მქონე მამაკაცისთვის
თუ ამ მდგომარეობით ცხოვრობთ, მნიშვნელოვანია იცოდეთ, როგორ მიმდინარეობს ის. სხტბ-ს ახასიათებს რეციდივირებადი მიმდინარეობა: კარგი თვითშეგრძნების პერიოდები იცვლება ტკივილის „აფეთქებებით“. ეს გამწვავებები შეიძლება გაგრძელდეს რამდენიმე წამიდან რამდენიმე თვემდე, ხოლო მათი ინტენსივობა ცვალებადია. კარგი ამბავი ის არის, რომ უმეტეს შემთხვევაში დროთა განმავლობაში ამ გამწვავებების სიხშირე და სიმძიმე მცირდება. მნიშვნელოვანია პრობლემაში ჩაკეტვა არ მოხდეს, რადგან ქრონიკულმა ტკივილმა შეიძლება გავლენა მოახდინოს ცხოვრების ხარისხსა და განწყობაზე, რაც თავის მხრივ აძლიერებს ტკივილის აღქმას.
მამაკაცებში ქრონიკული მენჯის ტკივილი არ არის განაჩენი და არ არის მიზეზი ანტიბიოტიკების უსასრულო მიღებისა „ყველა შემთხვევისთვის“. ეს არის ორგანიზმის სიგნალი, რომ მენჯის არეში კუნთების, ნერვებისა და იმუნური სისტემის ურთიერთქმედება დარღვეულია. თანამედროვე მედიცინა მოუწოდებს კომპლექსურ მიდგომას. მკურნალობა უნდა შეირჩეს ინდივიდუალურად, იმის მიხედვით, თუ რომელი სიმპტომები დომინირებს კონკრეტულ ადამიანში — იქნება ეს კუნთების ტკივილი, შარდვის დარღვევები თუ ფსიქოლოგიური დისკომფორტი. მთავარი კი არის ისეთი ექიმის პოვნა, რომელიც პრობლემას უფრო ფართოდ უყურებს, ვიდრე უბრალოდ ანალიზებში ბაქტერიების ძებნა.