ფსიქიკურ ჯანმრთელობაზე ზრუნვა იწყება იმით, რომ ზუსტად გავიგოთ, რას ვგრძნობთ. ზოგჯერ საკუთარი მდგომარეობის სიტყვებით აღწერა რთულია: უბრალოდ ვგრძნობთ დაღლილობას, დაძაბულობას ან სიხარულის დაკარგვას. სწორედ ასეთი შემთხვევებისთვის არსებობს ფსიქომეტრიული ტესტები მტკიცებულებებზე დაფუძნებულ მედიცინაში.
მედიცინის მრავალი სხვა დარგისგან განსხვავებით, ფსიქიატრიაში არ არსებობს ჩვენთვის ნაცნობი ინსტრუმენტული გამოკვლევები. დეპრესიის “ნახვა” რენტგენზე შეუძლებელია და არც სისხლის ანალიზი არსებობს, რომელიც შფოთვის დონეს გაზომავს.
უმეტეს შემთხვევაში დიაგნოზი ისმება კლინიკური ინტერვიუს საფუძველზე — ეს არის დეტალური, ყურადღებიანი და სტრუქტურირებული საუბარი, რომლის დროსაც ექიმი აგროვებს თქვენი ცხოვრების და ჯანმრთელობის ისტორიას. ფსიქიატრიაში სწორედ საუბარი წარმოადგენს ძირითად დიაგნოსტიკურ ინსტრუმენტს. მაგრამ როგორ გავზომოთ ის, რასაც ვერ შევეხებით? როგორ შეიძლება ექიმმაც და თავად პაციენტმაც გაიგონ, რამდენად გამოხატულია მდგომარეობა ამჟამად? და რაც მთავარია — როგორ შევაფასოთ ობიექტურად, ეხმარება თუ არა დანიშნული მკურნალობა?
მტკიცებულებებზე დაფუძნებული მედიცინის ფარგლებში სტანდარტიზებული სკალები და კითხვარები ჩვენთვის ერთგვარი “თერმომეტრი” ან “ტონომეტრი” ხდება. ისინი გვეხმარება გავზომოთ თქვენი ფსიქოლოგიური მდგომარეობის “ტემპერატურა”.
ამ კითხვარებიდან რამდენიმე ხელმისაწვდომია ჩვენი ფსიქიატრის ვებგვერდზე, სადაც მათი ონლაინ შევსება შეგიძლიათ:
https://drkutateladze.com/
ტესტები შფოთვისა და სტრესის შეფასებისთვის
ბეკის შფოთვის სკალა
ეს არის მსოფლიოში ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებული კითხვარი შფოთვის თვითშეფასებისთვის. იგი განსაკუთრებით კარგად ეხმარება შფოთვისა და დეპრესიის ერთმანეთისგან გარჩევაში (რომლებიც ხშირად ერთად გვხვდება).
ტესტი ძირითადად ფოკუსირებულია შფოთვის სხეულებრივ (სომატურ) გამოვლინებებზე. თუ ხშირად გრძნობთ გულისცემის აჩქარებას, ოფლიანობას, კანკალს, ჰაერის უკმარისობას ან კონტროლის დაკარგვის შიშს — ეს ტესტი დაგეხმარებათ შეაფასოთ, რამდენად ძლიერ გავლენას ახდენს ეს სიმპტომები თქვენს ცხოვრებაზე.
ჰამილტონის შფოთვის სკალა
კლასიკური ინსტრუმენტი, რომელიც თავდაპირველად ექიმების მიერ კონსულტაციის დროს გამოიყენებოდა, თუმცა მოგვიანებით თვითშეფასებისთვისაც ადაპტირდა. ის უფრო ფართო სურათს იძლევა შფოთვის შესახებ.
ბეკის სკალისგან განსხვავებით, ეს ტესტი აფასებს როგორც ფიზიკურ სიმპტომებს (კუნთების დაძაბულობა, ძილის დარღვევა, გულის ფრიალი), ასევე ფსიქოლოგიურ ნიშნებს (მუდმივი წუხილი, შიშები, მოდუნების შეუძლებლობა, კონცენტრაციის სირთულე).
ტესტები დეპრესიის შეფასებისთვის
ბეკის დეპრესიის სკალა
დეპრესიის თვითშეფასების ერთ-ერთი ყველაზე ფართოდ გამოყენებული ინსტრუმენტი მსოფლიოში. თუ გეჩვენებათ, რომ ცხოვრებისადმი ინტერესმა იკლო, ეს ტესტი შეიძლება კარგი საწყისი ნაბიჯი იყოს სპეციალისტთან ვიზიტამდე.
ის აფასებს დეპრესიული მდგომარეობის სიმძიმეს — მსუბუქი განწყობის დაქვეითებიდან მძიმე დეპრესიამდე. ითვალისწინებს აზრებს (დანაშაულის განცდა, პესიმიზმი), ემოციებს (სევდა, გაღიზიანება) და ფიზიკურ ცვლილებებს (ენერგიის ნაკლებობა, მადის ან ძილის ცვლილება).
მონტგომერი-ოსბერგის სკალა
კლინიკოსები ხშირად იყენებენ ამ ტესტს მდგომარეობის დინამიკის დასაკვირვებლად. იგი ძალიან მგრძნობიარეა მდგომარეობის მცირე ცვლილებების მიმართაც კი.
სკალა ყურადღებას ამახვილებს დეპრესიის მთავარ სიმპტომებზე: შინაგან დაძაბულობაზე, აშკარა და დაფარულ სევდაზე, სიამოვნების მიღების უნარზე, მადაზე და ძილზე. თუ უკვე მკურნალობას გადიხართ, ეს ტესტი კარგად აჩვენებს, რამდენად ეფექტურია ანტიდეპრესანტები ან ფსიქოთერაპია.
ედინბურგის პოსტნატალური დეპრესიის სკალა
სპეციალური და ძალიან ფრთხილად შემუშავებული კითხვარი ორსული ქალებისა და ახალბედა დედებისთვის.
პოსტპარტუმ დეპრესია ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი მდგომარეობაა, რომელიც ხშირად ქალის სუბიექტური განცდებით ვლინდება. ეს ტესტი ეხმარება ქალის ემოციური მდგომარეობის შეფასებას ამ განსაკუთრებით მგრძნობიარე პერიოდში. მისი უნიკალურობა იმაში მდგომარეობს, რომ არ ითვალისწინებს ფიზიკურ სიმპტომებს (მაგალითად დაღლილობას ან ძილის ნაკლებობას), რადგან ახალგაზრდა დედებისთვის ეს სრულიად ბუნებრივია. კითხვარი ფოკუსირდება ემოციური ტკივილის, შფოთვის, ცრემლიანობისა და განცდის ნიშნებზე, რომ ქალი “ვერ უმკლავდება”.
კომპლექსური და სპეციალიზებული ტესტები
დეპრესიის, შფოთვისა და სტრესის სკალა
„3-ში 1“ ვარიანტი იმ შემთხვევაში, თუ არ იცით, რომელი ტესტით დაიწყოთ და უბრალოდ გრძნობთ, რომ თავს კარგად ვერ გრძნობთ.
ის ერთდროულად აჩვენებს სამ მაჩვენებელს და დაგეხმარებათ გაიგოთ, რა ჭარბობს თქვენს მდგომარეობაში ამ მომენტში:
- დეპრესია (ინტერესის დაკარგვა, აპათია)
- შფოთვა (შიში, პანიკა, სხეულებრივი რეაქციები)
- სტრესი (ქრონიკული დაძაბულობა, გაღიზიანება, მოდუნების შეუძლებლობა)
იელის-ბრაუნის სკალა ობსესიურ-კომპულსიური სიმპტომების შეფასებისთვის
მტკიცებულებებზე დაფუძნებულ მედიცინაში ერთ-ერთი სანდო ინსტრუმენტი ობსესიურ-კომპულსიური აშლილობის (OCD) გამოვლენისა და შეფასებისთვის. ტესტი სიმპტომებს ორ ნაწილად ყოფს: ობსესიები — შემაწუხებელი, ხშირად შემაშინებელი აზრები, რომლებიც მუდმივად ბრუნავს გონებაში. კომპულსიები — განმეორებადი ქცევები ან რიტუალები, რომლებსაც ადამიანი ასრულებს შფოთვის შესამცირებლად. კითხვარი აფასებს, რამდენ დროს იკავებს ეს სიმპტომები ყოველდღიურ ცხოვრებაში და რამდენად უშლის ხელს ჩვეულებრივ ფუნქციონირებას.
მნიშვნელოვანი შეხსენება
მსოფლიოში არცერთი ტესტი არ ადგენს დიაგნოზს. მაღალი ქულები პანიკის მიზეზი არ არის — ეს მხოლოდ სიგნალია, რომ ორგანიზმს მხარდაჭერა სჭირდება. საბოლოო დიაგნოზისა და მკურნალობის გეგმის განსაზღვრა შეუძლია მხოლოდ ფსიქიატრს, პირადი კონსულტაციის დროს, როდესაც ტესტის შედეგები თქვენი ცხოვრების და ჯანმრთელობის ისტორიასთან ერთად ფასდება.
ტესტები შეავსეთ მშვიდ გარემოში, უპასუხეთ კითხვებს გულწრფელად (შედეგებს ხედავთ მხოლოდ თქვენ და თქვენი მკურნალი ექიმი) და გახსოვდეთ: ნებისმიერი მდგომარეობა გამოსწორებადია, თუ დახმარებას დროულად მივმართავთ.