ყაბზობა, შებერილობა, ჭამის შემდეგ სიმძიმის შეგრძნება ან, პირიქით, ხშირი დიარეა ყოველთვის არ არის დაკავშირებული კუჭისა და ნაწლავების დაავადებებთან. ზოგჯერ მიზეზი ფარისებრ ჯირკვალშია.
ფარისებრი ჯირკვლის ჰორმონები არეგულირებს პრაქტიკულად ყველა ორგანოს მუშაობას, მათ შორის საჭმლის მომნელებელი სისტემის ფუნქციას. ამიტომ ფარისებრი ჯირკვლის ფუნქციის დარღვევა შეიძლება გამოვლინდეს კუჭ-ნაწლავის სიმპტომებით მანამდე, სანამ ფარისებრი ჯირკვლის დაავადების კლასიკური ნიშნები გამოჩნდება.
ასეთ სიტუაციაში მხოლოდ კუჭისა და ნაწლავების მკურნალობა მოსალოდნელ შედეგს ვერ გამოიღებს, სანამ ფარისებრი ჯირკვლის ფუნქცია არ დარეგულირდება.
რატომ არის ფარისებრი ჯირკვლის ჰორმონები ასე მნიშვნელოვანი?
ფარისებრი ჯირკვალი გამოიმუშავებს ჰორმონებს — თიროქსინს (T4) და ტრიიოდთირონინს (T3). ისინი არეგულირებენ ნივთიერებათა ცვლის სიჩქარეს ორგანიზმის პრაქტიკულად ყველა ქსოვილში.
კუჭ-ნაწლავის ტრაქტისთვის ეს ნიშნავს გავლენას:
- საკვების გადაადგილების სიჩქარეზე;
- საყლაპავის, კუჭისა და ნაწლავების კუნთების შეკუმშვაზე;
- საჭმლის მომნელებელი წვენების სეკრეციაზე;
- ნაღვლის ბუშტის მუშაობაზე;
- ღვიძლის მდგომარეობაზე;
- ნაწლავის მიკრობიოტაზე.
ამიტომ როგორც ჰორმონების ნაკლებობამ, ისე სიჭარბემ შეიძლება გამოიწვიოს სხვადასხვა კუჭ-ნაწლავის სიმპტომი.
ჰიპოთირეოზი: კუჭ-ნაწლავის ტრაქტის მუშაობის „შენელება“
ჰიპოთირეოზის დროს ორგანიზმს ფარისებრი ჯირკვლის ჰორმონები არასაკმარისი რაოდენობით აქვს. ნივთიერებათა ცვლის პროცესები ნელდება და გამონაკლისი არც საჭმლის მომნელებელი სისტემაა.
ყველაზე ხშირი სიმპტომებია:
- ყაბზობა;
- შებერილობა;
- ჭამის შემდეგ სიმძიმის შეგრძნება;
- ადრეული დანაყრება;
- მადის დაქვეითება;
- გულისრევა;
- შედარებით იშვიათად — მუცლის ტკივილი.
რატომ ვითარდება ყაბზობა?
ფარისებრი ჯირკვლის ჰორმონები ასტიმულირებს ნაწლავების შეკუმშვას. მათი ნაკლებობის დროს ნაწლავის მოტორიკა ნელდება, ნაწლავის შიგთავსი უფრო ნელა გადაადგილდება და განავალი უფრო მყარი ხდება.
ზოგჯერ სწორედ ქრონიკული ყაბზობა შეიძლება იყოს ჰიპოთირეოზის პირველი სიმპტომი.
რატომ გრძელდება ჭამის შემდეგ სიმძიმის შეგრძნება?
ჰიპოთირეოზის დროს შესაძლოა დაირღვეს კუჭის დაცლა — განვითარდეს კუჭის დაცლის შენელება ან გასტროპარეზი.
ამან შეიძლება გამოიწვიოს:
- სისავსის შეგრძნება;
- მცირე რაოდენობის საკვების მიღების შემდეგ სიმძიმე;
- გულისრევა;
- მადის დაქვეითება.
ფარისებრი ჯირკვლის ჰორმონების დონის ნორმალიზების შემდეგ ეს სიმპტომები ხშირად მცირდება.
რატომ იზრდება ნაღვლის კენჭების წარმოქმნის რისკი?
ჰიპოთირეოზის დროს შეიძლება შემცირდეს ნაღვლის ბუშტის შეკუმშვის უნარი. ამან შეიძლება ხელი შეუწყოს:
- ნაღვლის კენჭების წარმოქმნას;
- ცხიმიანი საკვების მიღების შემდეგ სიმძიმის შეგრძნებას.
ჰიპერთირეოზი: კუჭ-ნაწლავის პროცესების „აჩქარება“
ფარისებრი ჯირკვლის ჰორმონების სიჭარბის დროს ნივთიერებათა ცვლა ჩქარდება.
კუჭ-ნაწლავის მხრივ შეიძლება გამოვლინდეს:
- დიარეა;
- მუცლის ტკივილი;
- მომატებული მადა;
- წონის კლება.
ყველა პაციენტს არ უვითარდება ნამდვილი დიარეა — ზოგჯერ უბრალოდ აღინიშნება უფრო ხშირი და რბილი განავალი.
ფარისებრი ჯირკვლის ფუნქციის დარღვევა არ იწვევს გაღიზიანებული ნაწლავის სინდრომს.
ფარისებრი ჯირკვლის ფუნქციის დარღვევა არ არის გაღიზიანებული ნაწლავის სინდრომის (IBS) მიზეზი, თუმცა მას შეუძლია თითქმის სრულად მიბაძოს ამ მდგომარეობას.
ყაბზობა, დიარეა, მუცლის ტკივილი და შებერილობა ორივე მდგომარეობის დროს გვხვდება. სწორედ ამიტომ, IBS-ის დიაგნოზის დასმამდე საერთაშორისო რეკომენდაციები ფარისებრი ჯირკვლის დაავადებების გამორიცხვას გვირჩევს.
ფარისებრი ჯირკვლის ფუნქციის დარღვევის დროს შეიძლება გულძმარვა გაძლიერდეს
ჰიპოთირეოზის დროს ზოგჯერ მცირდება საყლაპავის ქვედა სფინქტერის ტონუსი და ნელდება კუჭის დაცლა, რამაც შეიძლება ხელი შეუწყოს გასტროეზოფაგური რეფლუქსის განვითარებას.
ფარისებრი ჯირკვლის დაავადება თავისთავად იშვიათად არის GERD-ის ერთადერთი მიზეზი, თუმცა მას შეუძლია მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანოს ამ მდგომარეობის განვითარებაში.
შეიძლება თუ არა ფარისებრმა ჯირკვალმა გავლენა მოახდინოს ღვიძლზე?
ფარისებრი ჯირკვალი და ღვიძლი ერთმანეთზე ურთიერთგავლენას ახდენს.
ჰიპოთირეოზის დროს შეიძლება აღინიშნოს:
- ALT-ისა და AST-ის ზომიერი მატება;
- ქოლესტერინის დონის მატება;
- ღვიძლში ცხიმის დაგროვება (მეტაბოლურად ასოცირებული ცხიმოვანი დაავადება).
ჰიპერთირეოზის დროსაც შესაძლებელია ღვიძლის ფერმენტების ზომიერი მატება.
ფარისებრი ჯირკვლის დაავადების მკურნალობის შემდეგ ღვიძლის მაჩვენებლები, როგორც წესი, უმჯობესდება.
აუტოიმუნური თირეოიდიტი და კუჭ-ნაწლავის სხვა დაავადებები
თუ ფარისებრი ჯირკვლის ფუნქციის დარღვევის მიზეზი აუტოიმუნური პროცესია, შესაძლოა გაიზარდოს გარკვეული სხვა აუტოიმუნური დაავადებების განვითარების რისკიც.
ყველაზე ცნობილი კომბინაციებია:
- ცელიაკია;
- აუტოიმუნური გასტრიტი;
- ნაწლავის ანთებითი დაავადებები.
სწორედ ამიტომ, შესაბამისი სიმპტომების არსებობისას ექიმმა შეიძლება დამატებითი გამოკვლევა გირჩიოთ.
როდის უნდა მივმართოთ ექიმს?
არ გადადოთ კონსულტაცია, თუ:
- ყაბზობა ან დიარეა რამდენიმე კვირაზე მეტხანს გრძელდება;
- სიმპტომებს თან ახლავს წონის კლება;
- განავალში სისხლი ჩნდება;
- ვითარდება ძლიერი მუცლის ტკივილი;
- ამავდროულად ვლინდება ფარისებრი ჯირკვლის ფუნქციის დარღვევის ნიშნები.
მნიშვნელოვანია გვახსოვდეს, რომ კუჭ-ნაწლავის ყველა სიმპტომი ფარისებრ ჯირკვალთან დაკავშირებული არ არის. თუმცა მისი ფუნქციის შეფასება ზოგჯერ გვეხმარება ჩივილების ნამდვილი მიზეზის აღმოჩენასა და სწორი მკურნალობის შერჩევაში.
მთავარი
ფარისებრი ჯირკვალი გავლენას ახდენს პრაქტიკულად მთელ კუჭ-ნაწლავის ტრაქტზე — საყლაპავიდან ნაწლავებსა და ღვიძლამდე.
ჰიპოთირეოზის დროს მონელება, როგორც წესი, ნელდება, რაც ყველაზე ხშირად ყაბზობითა და ჭამის შემდეგ სიმძიმის შეგრძნებით ვლინდება.
ჰიპერთირეოზის დროს კი, პირიქით, მოტორიკა ჩქარდება, რის შედეგადაც შეიძლება გახშირდეს განავალი, განვითარდეს დიარეა და შემცირდეს სხეულის მასა.
თუ საჭმლის მომნელებელი სისტემის პრობლემებს თან ახლავს წონის ცვლილება, სისუსტე, სიცივის ან სიცხის აუტანლობა, გულისცემის აჩქარება ან თმის ცვენა, შესაძლოა საჭირო იყოს ფარისებრი ჯირკვლის ფუნქციის შემოწმება.
ზოგჯერ სწორედ ფარისებრი ჯირკვლის ძირითადი დაავადების მკურნალობა საშუალებას იძლევა გაუმჯობესდეს ყაბზობა, დიარეა, გულძმარვა და სხვა კუჭ-ნაწლავის სიმპტომები საჭმლის მომნელებელი სისტემის ხანგრძლივი მკურნალობის გარეშე. ზოგიერთ შემთხვევაში ფარისებრი ჯირკვლის ფუნქციის კორექცია იწვევს კუჭ-ნაწლავის სიმპტომების მნიშვნელოვან შემცირებას ან სრულ გაქრობას.
საჭმლის მომნელებელი სისტემის პრობლემები ყოველთვის არ წარმოადგენს თავად კუჭ-ნაწლავის ტრაქტის დამოუკიდებელ დაავადებას. ზოგჯერ ისინი ენდოკრინული, აუტოიმუნური ან სხვა მდგომარეობების გამოვლინებაა, რომლებიც მკურნალობის სრულიად განსხვავებულ მიდგომას საჭიროებს.
თუ გაწუხებთ ხანგრძლივი ყაბზობა, დიარეა, შებერილობა, ჭამის შემდეგ სიმძიმე, გულძმარვა ან მუცლის ტკივილი და თქვენი სიმპტომების მიზეზი გაურკვეველი რჩება, ჩაეწერეთ კონსულტაციაზე.
ერთად გავარკვევთ, რა იწვევს თქვენს ჩივილებს, რომელი გამოკვლევებია ნამდვილად საჭირო და შევარჩევთ შესაბამის მკურნალობას.