HPV ვაქცინაცია: რამდენი დოზაა საჭირო და ვისთვის?
ადამიანის პაპილომავირუსის (HPV) საწინააღმდეგო ვაქცინაცია HPV-თან დაკავშირებული დაავადებების, მათ შორის საშვილოსნოს ყელის კიბოს, პრევენციის ერთ-ერთი ყველაზე ეფექტური საშუალებაა.
დიდი ხნის განმავლობაში ვაქცინაცია ტარდებოდა ორი ან სამი დოზის სქემით. თუმცა, ახალი მონაცემები აჩვენებს, რომ ადამიანების გარკვეული ჯგუფებისთვის შესაძლოა ერთი დოზაც საკმარისი იყოს.
ამასთან, ერთდოზიანი სქემა ყველასთვის შესაფერისი არ არის. დოზების რაოდენობა, პირველ რიგში, დამოკიდებულია ვაქცინაციის დროს ასაკსა და იმუნური სისტემის მდგომარეობაზე.
რატომ გაჩნდა ერთდოზიანი სქემა?
მიდგომის ცვლილებას საფუძვლად დაედო ვაქცინის ეფექტურობისა და იმუნოგენურობის კვლევების მონაცემები.
კოსტა-რიკაში ჩატარებულ ერთ-ერთ მსხვილ კვლევაში მონაწილეობდა 12–16 წლის ასაკის 20 000-ზე მეტი გოგონა. ერთი და ორი დოზა ხუთი წლის განმავლობაში ძალიან მაღალ დაცვას უზრუნველყოფდა HPV-ის მე-16 და მე-18 ტიპებით პერსისტენტული ინფექციისგან.
ამ მონაცემებმა გარკვეული ჯგუფებისთვის ერთდოზიანი სქემის გამოყენების მტკიცებულებით ბაზას შეუწყო ხელი.
ერთდოზიან ვაქცინაციას მნიშვნელოვანი პრაქტიკული უპირატესობაც აქვს: ნაკლები ინექცია და ექიმთან ნაკლები ვიზიტი ვაქცინაციას უფრო ხელმისაწვდომს ხდის და ვაქცინაციის მოცვის გაზრდას უწყობს ხელს.
ვისთვის შეიძლება საკმარისი იყოს ერთი დოზა?
ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაციის (WHO) რეკომენდაციების თანახმად, გარკვეული ასაკობრივი ჯგუფების იმუნოკომპეტენტური ადამიანებისთვის ერთი დოზით ვაქცინაცია დასაშვებია.
WHO რეკომენდაციას უწევს:
- 9–14 წლის გოგონებს — 1 ან 2 დოზას;
- 15–20 წლის გოგონებსა და ქალებს — 1 ან 2 დოზას;
- 21 წლის ზემოთ ქალებს — 2 დოზას 6-თვიანი ინტერვალით.
დაქვეითებული იმუნური სისტემის მქონე ადამიანებისთვის მიდგომა განსხვავებულია.
მნიშვნელოვანია გავითვალისწინოთ, რომ სხვადასხვა ქვეყნის ეროვნული რეკომენდაციები შეიძლება განსხვავდებოდეს. მაგალითად, აშშ-ში CDC-ის რეკომენდაციები ითვალისწინებს ორ დოზას იმ ადამიანების უმეტესობისთვის, რომლებმაც ვაქცინაცია 15 წლამდე დაიწყეს, და სამ დოზას მათთვის, ვინც ვაქცინაციას 15 წლის ასაკში ან უფრო გვიან იწყებს, ასევე დაქვეითებული იმუნური სისტემის მქონე ადამიანებისთვის.
ამიტომ ვაქცინაციის სქემა უმჯობესია ინდივიდუალურად განისაზღვროს.
ვის სჭირდება ორი ან სამი დოზა?
უფრო რთული სქემა შეიძლება საჭირო გახდეს:
- ადამიანებისთვის, რომლებიც ვაქცინაციას უფრო უფროს ასაკში იწყებენ;
- დაქვეითებული იმუნური სისტემის მქონე ადამიანებისთვის;
- აივ-ინფექციის მქონე ადამიანებისთვის;
- პაციენტებისთვის, რომლებმაც ვაქცინაცია უკვე მრავალდოზიანი სქემით დაიწყეს.
WHO დაქვეითებული იმუნური სისტემის მქონე ადამიანებისთვის რეკომენდაციას უწევს მინიმუმ ორ დოზას, ხოლო შესაძლებლობის შემთხვევაში — სამ დოზას.
რატომ არის უკეთესი ვაქცინაცია მოზარდობის ასაკში?
HPV-ის საწინააღმდეგო ვაქცინა ხელს უშლის ახალ ინფექციას, მაგრამ უკვე არსებულ ინფექციას არ მკურნალობს.
ამიტომ ვაქცინაციის მაქსიმალური სარგებელი მიიღწევა ვირუსთან კონტაქტამდე. სწორედ ამიტომ ვაქცინაციის ძირითადი სამიზნე ჯგუფი მოზარდები არიან.
თუმცა სქესობრივი ცხოვრების დაწყება არ ნიშნავს, რომ ვაქცინაციას აზრი აღარ აქვს. ადამიანს შესაძლოა უკვე ჰქონდეს კონტაქტი HPV-ის ერთ ტიპთან, მაგრამ არ ჰქონდეს იმუნიტეტი სხვა ტიპების მიმართ, რომელთა წინააღმდეგაც ვაქცინა იცავს.
საჭიროა თუ არა HPV-ზე ანალიზის ჩაბარება ვაქცინაციამდე?
არა, ვაქცინაციამდე HPV-ზე რუტინული ტესტირება საჭირო არ არის.
ასევე არ არის საჭირო ანტისხეულებზე ტესტის ჩატარება იმის დასადგენად, საჭიროა თუ არა ვაქცინაცია.
ვაქცინაციის გადადება მხოლოდ წინასწარი ტესტირების არარსებობის გამო არ არის საჭირო.
ცვლის თუ არა ვაქცინაცია სკრინინგს?
არა.
ვაქცინაციის შემდეგაც აუცილებელია საშვილოსნოს ყელის კიბოს რეკომენდებული სკრინინგის ჩატარება ასაკისა და მოქმედი რეკომენდაციების შესაბამისად.
ვაქცინაცია და სკრინინგი სხვადასხვა მიზანს ემსახურება: ვაქცინაცია HPV-თან დაკავშირებული ინფექციების უმეტესობის პრევენციას ახდენს, ხოლო სკრინინგი ადრეულ ეტაპზე კიბოსწინარე ცვლილებების გამოვლენას ეხმარება.
მთავარი
HPV-ის ერთდოზიანი ვაქცინაცია შესაძლებელი გახდა ვაქცინის ეფექტურობისა და იმუნური პასუხის შესახებ დაგროვილი ახალი მონაცემების საფუძველზე.
ზოგიერთი იმუნოკომპეტენტური მოზარდისა და ახალგაზრდა ადამიანისთვის ერთი დოზა შესაძლოა საკმარისი იყოს, თუმცა ყველასთვის უნივერსალური სქემა არ არსებობს.
დოზების რაოდენობის განსაზღვრისას მნიშვნელოვანია ასაკი, იმუნური სისტემის მდგომარეობა და წინა ვაქცინაცია.
თუ არ ხართ დარწმუნებული, გჭირდებათ თუ არა თქვენ ან თქვენს შვილს HPV-ის საწინააღმდეგო ვაქცინაცია, რამდენი დოზაა საჭირო და როდის არის მათი გაკეთება რეკომენდებული, სქემა ექიმთან ერთად ინდივიდუალურად შეიძლება განისაზღვროს.