„ჩემს შვილს აუტიზმის სიმპტომები ვაქცინაციის შემდეგ გამოუვლინდა“ — ეს არის ყველაზე გავრცელებული ფრაზა, რომელსაც ფსიქიატრები ისმენენ ანამნეზის შეგროვების დროს იმ დედებისგან, რომელთა შვილებს აუტიზმის სპექტრის აშლილობაზე აქვთ ეჭვი.
მიუხედავად იმისა, რომ ეს მითი უკვე 20 წელზე მეტია არსებობს და ამ დროის განმავლობაში არაერთმა კვლევამ დაადასტურა, რომ აუტიზმის სპექტრის აშლილობასა და ვაქცინაციას შორის კავშირი არ არსებობს, ეს იდეა კვლავ ცოცხალია და, სამწუხაროდ, იწვევს მძიმე შედეგებს, მათ შორის — საშიში ინფექციური დაავადებების გავრცელებასა და ბავშვთა სიკვდილიანობის ზრდას. მოდით, გავარკვიოთ, არსებობს თუ არა რეალურად კავშირი ვაქცინებსა და ამ აშლილობის განვითარებას შორის და საიდან იღებს სათავეს ეს იდეა.
მშობლების შფოთვის მიზეზები
აუტიზმის სპექტრის აშლილობა (ASD) წარმოადგენს განვითარების დარღვევას, რომელიც შეიძლება გამოიწვიოს მნიშვნელოვანი სოციალური, საკომუნიკაციო და ქცევითი სირთულეები.
აშლილობა ვლინდება ადამიანის ზრდისა და განვითარების პერიოდში, როგორც წესი, ადრეულ ბავშვობაში, რის გამოც ბევრი მშობელი ამჩნევს მისი გამოვლენის თანხვედრას ბავშვთა ვაქცინაციის კალენდართან.
ბოლო წლებში შემთხვევების მკვეთრმა ზრდამ მკვლევრები და შეშფოთებული მშობლები მიიყვანა სხვადასხვა თეორიის წამოყენებამდე აუტიზმის წარმოშობის შესახებ, რამაც საზოგადოებრივი ყურადღება მნიშვნელოვნად მიიპყრო. მშობლები იწყებენ კითხვების დასმას: არის თუ არა აუტიზმის გავრცელების ზრდა უკეთესი დიაგნოსტიკის შედეგი, თუ მაინც ვაქცინაციაა ამ ზრდის მიზეზი, და თუ ვაქცინები არ იწვევს აუტიზმს, მაშინ რა არის მისი მიზეზი?
მოდით, ვუპასუხოთ ამ კითხვებს. პირველ რიგში გავარკვიოთ, რომელი ვაქცინა გახდა ანტივაქცინური მოძრაობის დასაწყისი.
MMR ვაქცინა
MMR ვაქცინა შედის ბავშვთა სავალდებულო ვაქცინაციის კალენდარში შეერთებულ შტატებში. ის შეჰყავთ ორ დოზად: პირველი — 12–15 თვის ასაკში, ხოლო მეორე — 4–6 წლის ასაკში. ვაქცინა შეიცავს ცოცხალ, დასუსტებულ ვირუსებს: measles — წითელა, mumps — ყბაყურა, rubella — წითურა.
ვაქცინა, როგორც წესი, კარგად გადაიტანება. ყველაზე გავრცელებული გვერდითი მოვლენებია ინექციის ადგილის რეაქცია, ცხელება და მსუბუქი გამონაყარი. რუსეთშიც გამოიყენება კომბინირებული ვაქცინა იმავე სქემით — 12 თვის ასაკში და 6 წლის ასაკში.
მითის წარმოშობა
1990-იანი წლების ბოლოს ლონდონის Royal Free Hospital-ის ექიმმა ენდრიუ უეიკფილდმა გამოაქვეყნა სტატია ავტორიტეტულ ჟურნალში The Lancet, სადაც ამტკიცებდა, რომ აუტიზმის მიზეზად წითელას ვაქცინაში შემავალი დასუსტებული ვირუსი მიიჩნია.
უეიკფილდზე დიდი შთაბეჭდილება მოახდინა შემთხვევებმა, რომლებშიც ტიპურად განვითარებულ ბავშვებს აუტიზმის სიმპტომები განუვითარდათ MMR ვაქცინის მიღების შემდეგ. 1998 წელს გამოქვეყნებულ სტატიაში აღწერილი იყო 12 ბავშვის მონაცემები, რომელთა მნიშვნელოვან ნაწილს განვითარების შეფერხება გამოუვლინდა ვაქცინაციის შემდეგ.
ამ ნაშრომში წარმოდგენილი თეორიის მიხედვით არსებობდა აუტიზმის ახალი ფორმა, რომელიც ვაქცინასთან იყო დაკავშირებული, რამაც გამოიწვია მშობლების სერიოზული შფოთვა MMR ვაქცინისა და ზოგადად ვაქცინაციის უსაფრთხოებასთან დაკავშირებით. შემდგომში არაერთმა კვლევამ სცადა ვაქცინების დანერგვის დროის დაკავშირება აუტიზმის სიმპტომების დაწყებასთან.
თიომერსალი და ვერცხლისწყლის მითი
მითის გაძლიერებას ხელი შეუწყო ვაქცინებში ვერცხლისწყლის შემცველი კონსერვანტების გამოყენებამ. ვერცხლისწყალი ცნობილია ნერვული სისტემისთვის თავისი ტოქსიკური ზემოქმედებით. მაღალი დოზებით მოწამვლა იწვევს მრავალ ნევროლოგიურ ცვლილებას, მათ შორის ფსიქიკურ დარღვევებსაც. ის ასევე ტოქსიკურია ნაყოფისთვის და აზიანებს ტვინის განვითარებას.
თუმცა აქ საუბარია სწორედ მოწამვლაზე და არა უმნიშვნელო დოზებზე. ნებისმიერი ნივთიერება, რომელიც ტვინის ფუნქციაზე მოქმედებს, ზედმეტი რაოდენობით მიღებისას შეიძლება საზიანო გახდეს, მათ შორის ცხიმში ხსნადი ვიტამინები (A, D, K, E), ვიტამინი B12 და ფოლატი.
თიომერსალი წარმოადგენს ორგანულ ვერცხლისწყალს, FDA-ის მიერ დამტკიცებულ კონსერვანტს, რომელიც გამოიყენებოდა ვაქცინებში ბაქტერიული და სოკოვანი დაბინძურების თავიდან ასაცილებლად. იგი ორგანიზმიდან სწრაფად გამოიყოფა და უსაფრთხოების უკეთესი პროფილი აქვს.
საზოგადოებრივი შფოთვის გამო, რომელიც ანტივაქცინური ჯგუფების მიერ იყო გაძლიერებული, თიომერსალი 2001 წლიდან ამოღებულია ბავშვთა ვაქცინებიდან აშშ-ში, ევროკავშირსა და სხვა ქვეყნებში. მრავალმა კვლევამ დაადასტურა, რომ თიომერსალს არანაირი კავშირი არ აქვს აუტიზმთან ან სხვა ნეიროგანვითარებით დარღვევებთან, თუმცა მითი მაინც აგრძელებს არსებობას.
მითების საბოლოო უარყოფა
2005 წელს ჟურნალისტურმა გამოძიებამ გამოავლინა, რომ უეიკფილდის კვლევა შეიცავდა სერიოზულ ეთიკურ დარღვევებს, ინტერესთა კონფლიქტს და სავარაუდოდ გაყალბებულ მონაცემებს. ამის შედეგად The Lancet-მა სტატია ოფიციალურად გამოითხოვა, ხოლო ბრიტანეთის სამედიცინო საბჭომ უეიკფილდს სამედიცინო ლიცენზია ჩამოართვა.
შემდგომი ათწლეულების განმავლობაში ჩატარებულმა მრავალმა მასშტაბურმა კვლევამ არაერთხელ დაადასტურა, რომ MMR ვაქცინაცია არ ზრდის აუტიზმის რისკს და არ იწვევს მას.
რისი დავიწყებაც არ შეიძლება
წითელა უკიდურესად გადამდები ვირუსული ინფექციაა, რომელიც ვრცელდება სასუნთქი გზებით. მის გართულებებს მიეკუთვნება შუა ყურის ანთება, პნევმონია, მხედველობის დაკარგვა, ენცეფალიტი, კრუნჩხვები და სიკვდილი. წითელა კვლავ წარმოადგენს სიკვდილიანობისა და ინვალიდობის მნიშვნელოვან მიზეზს განვითარებად ქვეყნებში.
ყბაყურა ვირუსული ინფექციაა, რომელიც ასევე სასუნთქი გზებით გადაეცემა. ინკუბაციური პერიოდი 16–18 დღეა. უმეტეს შემთხვევაში დაავადება მსუბუქად მიმდინარეობს, თუმცა გართულებები, განსაკუთრებით მოზრდილებში, შეიძლება იყოს ასეპტიკური მენინგიტი, ენცეფალიტი, პანკრეატიტი და სმენის დაკარგვა.
წითურა კიდევ ერთი ვირუსული ინფექციაა. მისი გართულებები შედარებით იშვიათია, თუმცა უფრო ხშირად გვხვდება მოზრდილებსა და უფროს ბავშვებში. განსაკუთრებით საშიშია თანდაყოლილი წითურის სინდრომი (CRS) — მდგომარეობა, რომელიც აზიანებს ნაყოფს და განსაკუთრებით მძიმეა, თუ ინფიცირება ორსულობის ადრეულ ეტაპზე ხდება. წითურის ვირუსი იწვევს ნაყოფის დაღუპვას, ნაადრევ მშობიარობას, სიყრუეს, სიბრმავეს და მძიმე თანდაყოლილ პათოლოგიებს.
სამწუხაროდ, ვაქცინაციის წარმატებამ დაავადებების ლიკვიდაციაში გამოიწვია ის, რომ ბევრმა ადამიანმა უფრო მეტად დაიწყო ვაქცინაციის გვერდითი ეფექტების შიში, ვიდრე თავად დაავადებების. ამან გამოიწვია ვაქცინაციის შემცირება და ინფექციების გავრცელების რისკის ზრდა.
რა იწვევს აუტიზმს
არ არსებობს აუტიზმის ერთი კონკრეტული მიზეზი. არსებობს მრავალი ფაქტორი, რომლებიც ზრდის რისკს, მათ შორის: გენეტიკა (ASD-სთან დაკავშირებულია 100-ზე მეტი გენური მუტაცია), მამის მაღალი ასაკი, პრენატალური და პერინატალური ტვინის დაზიანება და ნაადრევი მშობიარობა.
არსებობს მონაცემები, რომ ინფექციურმა აფეთქებებმა, განსაკუთრებით 1960-იან წლებში წითურის ეპიდემიამ, მნიშვნელოვნად გაზარდა აუტიზმის რისკი, რაც კიდევ ერთხელ ადასტურებს, რომ ტვინის დაზიანებას იწვევს თავად ვირუსი და არა ვაქცინა.
მშობლების შფოთვა სრულიად გასაგებია, როდესაც მათ შვილს აუტიზმის დიაგნოზი უსვამენ. მიზეზის ძიება ბუნებრივი რეაქციაა. თუმცა ინტერნეტში არსებული ინფორმაციის ნაკადში მარტივია არასანდო წყაროზე მოხვედრა. ისეთი მცდარი მტკიცებები, როგორიცაა „ვაქცინა იწვევს აუტიზმს“, არა მხოლოდ შეცდომაში შეჰყავს ადამიანები, არამედ სერიოზულ ზიანსაც აყენებს, იწვევს დანაშაულის გრძნობას და არღვევს ნდობას ჯანდაცვის სისტემის მიმართ.
ამიტომ განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია კვალიფიციურ და გამოცდილ სპეციალისტებთან მიმართვა, რომლებიც აწვდიან სანდო ინფორმაციას, ატარებენ ფსიქოგანათლებას და ეხმარებიან ოჯახებს ამ რთული გზის მშვიდად და გააზრებულად გავლაში.